कलोंजीचे (नायजेला सीड्स) 6 आरोग्यदायी फायदे जे तुम्हाला माहीत असायला हवेत

नैसर्गिक उपचारांमध्ये, कलोंजीच्या बिया एक उपयोगी उपाय आहे. शतकांपासून या बिया संपूर्ण आरोग्य चांगले ठेवण्यासाठी विश्वासाने वापरल्या जात आहेत - अगदी प्रतिकारशक्तीवाढवण्यापासून ते पचन सुधारण्यापर्यन्त.

तुम्ही जर तुमचे शरीर नैसर्गिकरित्या जपण्यासाठी सोपे, अनुभवातून मान्यता मिळालेले मार्ग शोधत असाल, तर परंपरेवर आधारित कलोंजीच्या बिया उपयुक्त पर्याय सिद्ध होतात.

कलोंजीच्या बिया म्हणजे काय?

कलोंजीच्या बिया, ज्यांना नायजेला सीड्स किंवा काळ्या बिया देखील म्हणतात, त्या मुख्यतः दक्षिण आणि दक्षिण-पश्चिम आशियातील एका झाडापासून मिळतात. या बिया दिसायला जरी छोट्या असल्या तरी त्यामध्ये फायदेशीर पोषक तत्त्वे आहेत आणि हजारो वर्षांपासून या बिया पारंपरिक औषध म्हणून वापरल्या जात आहेत. सध्या जिऱ्यापेक्षा वेगळ्या असल्या तरी या बियांना काळे जिरे म्हणून देखील ओळखले जाते.

या बिया चवीला किंचित कडू, तिखट असतात, आणि सामान्यतः मसाल्यांमध्ये, लोणच्यामध्ये, आणि वनौषधींच्या मिश्रणामध्ये वापरल्या जातात. या बियांमधील आरोग्यासाठी पूरक गुणधर्मांमुळे या बिया ‘देवाने दिलेले वरदान’ म्हणून प्रसिद्ध आहेत.

कलोंजीच्या बियांमधील पोषक मूल्ये (नायजेला सीड्स)

या बिया लहान असल्या तरी पोषक तत्त्वांनी परिपूर्ण आहेत. शरीराच्या संपूर्ण आरोग्यासाठी आवश्यक फॅटी एसिड्स,अमिनो एसिड्स, एंटीऑक्सीडेंट्स, आणि फायटोकेमिकल्स या सर्व घटकांनी भरलेल्या आहेत.

प्रति 100 ग्रॅम साठीचे पोषक तत्त्वांबद्दल माहिती खलील तक्त्यामध्ये देत आहोत:

कलोंजीच्या बियांचे 6 आरोग्यदायी फायदे

तुम्ही जर निरोगी राहण्यासाठी नैसर्गिक घटक शोधत असाल, तर कलोंजीच्या बिया तुमच्या शरीर यंत्रणेला अनेक फायदे प्रदान करतात ही ऐकून तुम्हाला आनंद होईल. रोगप्रतिकारशक्ति वाढवण्यापर्यंत ते हृदयाच्या आरोग्य सुधारण्यापर्यन्त आणि रक्त दाब नियंत्रणापर्यन्त - या बिया खूप काही देतात.

 चला तर कलोंजीच्या बिया तुमच्या आरोग्यासाठी कशाप्रकारे फायदेशीर आहेत हे सविस्तर बघूया:

प्रतिकारशक्ति वाढवतात

कलोंजीच्या बिया पारंपरिकरित्या प्रतिकारशक्ति वाढवणाऱ्या आहेत असे समजले जाते आणि या बिया तुमच्या शरीराला संसर्ग आणि जळजळ यापासून सुरक्षित ठेवतात.

• थायमोक्विनोन सारख्या अँटीऑक्सिडंट्स परिपूर्ण कलोंजीच्या बिया तुमच्या शरीरातील घातक फ्री रॅडिकल्स नियंत्रित करण्यामध्ये मदत करतात, ऑक्सीडेटिव्ह स्ट्रेस कमी करतात आणि तुमच्या नैसर्गिक प्रतिकार प्रणालीला मदत करतात.
• प्रतिकारशक्तिची प्रतिक्रिया सुधारतात, तुमच्या शरीराला संसर्ग, ऍलर्जीज, आणि ऑटोइम्यून समस्या यांपासून रक्षणासाठी सक्षम बनवतात.
• दाह, वेदना किंवा जळजळ रोखणारे घटक विशेषतः जेव्हा तुम्ही वारंवार आजारी पडता किंवा लवकर थकवा जाणवतो अशा परिस्थितीत दाह, वेदना किंवा जळजळ जाणवणाऱ्या भागांना आराम देतात.
• पांढऱ्या रक्तपेशी निर्माण करण्यामध्ये मदत करतात, ज्यामुळे रोगजनक शोधणे आणि त्यांना प्रतिकार करणे आणखीन प्रभावी होते.
• वातावरण बदलत असताना अधिक सहाय्यक - तुम्ही या बिया तुमच्या आहारात समाविष्ट केल्याने तुम्हाला सर्दी होण्याचे आणि नाक चोंदण्याचे प्रमाण कमी झाल्याचे जाणवेल.

हृदयाच्या आरोग्यासाठी सहाय्यक

तुमचे हृदय निरोगी ठेवणे आवश्यक आहे, आणि कलोंजीच्या बिया यामध्ये तुमची नक्कीच मदत करू शकतात.

• एलडीएल (अनावश्यक कोलेस्ट्रॉल) कमी करून आणि एसडीएल (आवश्यक कोलेस्ट्रॉल) स्तर सुधारून कोलेस्ट्रॉल स्तर नियंत्रित करण्यामध्ये मदत करतात, ज्यामुळे हृदयाचे कार्य सुरळीत होते.
• या बियांमध्ये ओमेगा-6 आणि ओमेगा-9 सारखे असंतृप्त फॅटी एसिड्स असतात जे हृदय आणि रक्तवाहिन्यांचे आरोग्य सुधारण्यासाठी ओळखले जातात.
• यातील नैसर्गिक मूत्रवर्धक गुणधर्मामुळे शरीरात द्रव्य पदार्थ साठून राहण्याचे प्रमाण कमी होते आणि हृदयावर ताण येत नाही आणि रक्त दाब नियंत्रित राहतो.
• जर तुम्हाला हृदयासंबंधी समस्या असतील तर या बिया अत्यंत महत्त्वाचे काम करतात ते म्हणजे ट्रायग्लिसराइड स्तर कमी करतात.
• रक्तवाहिन्यांमधील अडथळे होण्याचा धोका कमी करून आणि रक्तप्रवाह सुरळीत करून रक्तवाहिन्या लवचिक बनवतात.

पचन सुधारते

निरोगी आयुष्यामध्ये पचन क्रिया उत्तम असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, आणि कलोंजीच्या बिया अगदी सहज पचन क्रिया सुधारू शकतात.

• पचन क्रिया सुधारणारे म्हणजेच शरीरात अन्न जिरवणारे आणि पोषक तत्त्वे शोषून घेणारे एन्झाइम्स वाढवतात.
• विशेषतः जेवणानंतर सेवन केल्याने किंवा औषधीय वनस्पतींचा चहामध्ये घालून सेवन केल्यास ब्लोटिंग आणि गॅस होण्याचे प्रमाण कमी करतात.
• पोटातील आवरणाला आराम देऊन आणि जठरासंबंधी हालचाल वाढवून अपचन सुधारते.
• सौम्य पद्धतीने आणि व्यसन न लागू देता, अगदी हलक्या रेचकाप्रमाणे कार्य करतात आणि प्रासंगिक बद्धकोष्ठतेपासून आराम देतात.
• तुमच्या पचनसंस्थेतील लाभदायक बॅक्टेरियाचे उत्तम संतुलन बनवून निरोगी आताड्यांमधील सूक्ष्मजीवांना सहाय्यक ठरतात.

डायबेटीज नियंत्रणामध्ये मदत करतात

रक्तातील साखर नियंत्रित करणे ही एक सामान्य समस्या आहे, आणि कलोंजीच्या बिया यासाठी महत्त्वाचा उपाय ठरू शकतात.

• इन्सुलिन शोषण्याचे प्रमाण सुधारते, ज्यामुळे तुमच्या शरीराला इन्सुलिन अधिक चांगल्या प्रकारे शोषता येते आणि रक्तातील साखर अचानक वाढण्याचे प्रमाण कमी होते.
• अनेक पारंपरिक आणि वैद्यकीय अभ्यासांमध्ये सांगितल्याप्रमाणे फास्टिंगच्या वेळेचे रक्तातील साखरेचे प्रमाण कमी करतात.
• या बियांमध्ये डायबेटीज रोखणारे गुणधर्म असेलेले थायमोक्विनोन अढळते जे स्वादुपिंडाच्या बीटा पेशींचे रक्षण देखील करतात.
• साखर खाण्याचा मोह कमी करतात ज्यामुळे आहाराचे अनुपालन करण्यामध्ये मदत होते.
• आरोगयपूर्ण आहार आणि डॉक्टरांनी सांगितलेल्या औषधांसोबत सेवन केल्याने एक सहाय्यक उपचार म्हणून उत्तम कार्य करतात.

कॅन्सर रोखण्याचे सामर्थ्य

या बिया काही कॅन्सर वरील एक इलाज नाही, पण कलोंजीच्या बियांने पूरक कॅन्सर केअर संशोधनामध्ये अशादायक कामगिरी दाखवली आहे

• यातील अॅंटीऑक्सीडंट्सचे उच्च प्रमाण पेशींचे आरोग्य सुधारते आणि फ्री रॅडिकल्सपासून डीएनएचे नुकसान होण्यापासून सुरक्षा प्रदान करतात.
• कॅन्सर पेशींची म्हणजेच स्तनांचा कॅन्सर, कॉलोन कॅन्सर, आणि स्वादुपिंडातील पेशी यांची वाढ रोखण्याच्या थायमोक्विनोनच्या क्षमतेबाबत संशोधन करण्यात आले आहे.
• संपूर्ण शरीर प्रणालीचे डीटॉक्सफिकेशन करतात ज्यामुळे शरीराला घातक असलेले टॉक्सिन्स कमी करण्यामध्ये मदत होते.
• ट्युमरमध्ये रक्तपुरवठा विकसित होण्याची प्रक्रिया म्हणजे अॅंजिओजेनेसिसला रोखतात.
• कॅन्सर सारख्या इतर अनेक गंभीर आजारांची सुरुवात असलेल्या दाह, जळजळ किंवा वेदना कमी करण्यामध्ये मदत करतात.

त्वचेचे आणि केसांचे आरोग्य सुधारतात

तुमचे बाह्यसौन्दर्य देखील तितकेच महत्त्वाचे आहे, आणि कलोंजीच्या बिया यावर देखील परिणामकारक ठरू शकतात.

• यातील एंटीबैक्टीरियल आणि दाह, जळजळ किंवअ वेदना कमी करण्याच्या गुणधर्मांमुळे मुरूम आणि डाग कमी होण्यामध्ये मदत होते.
• या बिया विशेषतः फेसपॅक्स आणि तेलांसोबत वापरल्याने कोरडी त्वचा तजेलदार बनते.
• स्कॅल्पचे आरोग्य सुधारून खाज रोखतात आणि कोंडा आणि ड्राय स्कॅल्पशी लढतात.
• स्कॅल्पमधील रक्तप्रवाह सुधारून आणि केसांच्या मुळांना पोषण देऊन केसांची वाढ सुधारतात. 
• पिग्मेंटेशन समस्या सुधारण्यामध्ये मदत करतात, ज्यामुळे तुमच्या त्वचा रंग चांगला आणि चमकदार दिसतो.

कलोंजीच्या बियांच्या तेलापासून कोणकोणते फायदे मिळू शकतात?

तुम्ही जर तेलस्वरूपातील एखादा पूरक पर्याय शोधत असाल तर, कलोंजीच्या बियांचे तेल अतिशय प्रभावी ठरू शकते. बियांमध्ये असणारे बरेचसे सक्रिय घटक विशेषतः दाह, जळजळ आणि वेदना रोखणारे आणि अँटीऑक्सिडंट्स असे गुणधर्म असलेले थायमोक्विनोन, यामध्ये देखील टिकून राहतात.

चला याबद्दल विस्तृत माहिती बघूया:

त्वचा आणि केसांसाठीचा प्रचलित उपयोग

• एक्झिमा आणि सोरायसिसच्या लक्षणांमध्ये आराम देते, कोणत्याही रसायनांशिवाय खाज, लालसरपणा आणि कोरडेपणा कमी करते.
• नियमित लावल्याने काळे डाग आणि वण पुसट होऊ लागतात, आणि एकूणच त्वचा नितळ आणि चमकदार होते.
• केसांना पोषण देते आणि केस गळणे कमी करते, आणि त्यांना मुळापासून टोकापर्यन्त मजबूत बनवते.
• विशेषतः आठवड्यातून एकदा किंवा दोनदा मुळांवर चोळल्यास वेळेआधी केस पांढरे होणे रोखते.
• खोबरेल तेल किंवा ऑलिव्ह ऑईल मध्ये एकत्र करून लावल्यास यां तेलांचे फायदे द्विगुणित होतात.

श्वसन आरोग्यासाठी कलोंजीच्या बियांचे तेल

• वाफ घेताना पाण्यात घातल्यास चोंदलेले नाक मोकळे करते, सर्दी आणि सायनस यासारख्या संसर्गांपासून नैसर्गिकरित्या आराम देते.
• यातील दाह, जळजळ किंवअ वेदना रोखणाऱ्या गुणधर्मामुळे श्वासनलिकेसंबंधी स्नायूंना आराम मिळतो आणि अचानक अस्थमा वाढण्याचे प्रमाण कमी होते.
• ज्यांना श्वसनाचा गंभीर स्वरूपाचा त्रास आहे त्यांना सुलभ श्वसनासाठी ब्रोंकोडायलेटर्ससारखे काम करते आणि श्वसनाचा मार्ग मोकळा करते.
• ठराविक काळात होणाऱ्या ऍलर्जीचीज विरुद्ध प्रतिकारशक्तीवाढवते, शिंका येणे आणि डोळ्यातून सारखे पाणी येणे कमी करते.
• पोटातून सेवन केल्याने (फक्त योग्य प्रमाणातच) किंवा छातीवर चोळल्याने श्वास मोकळा करते.

वजन कमी करण्यामध्ये फायदेशीर

• चरबीचे पचन वाढवते, व्यायाम किंवा आहारातील बदल केल्यानंतर तुमच्या शरीराला फॅट नष्ट करण्यामध्ये मदत करते.
• उपाशी न राहता तुमच्या आहाराचे प्रमाण कमी करणे सोपे करते पर्यायाने नैसर्गिकरित्या भूक कमी होते. 
• रक्तातील साखर नियंत्रित करते, ज्यामुळे अचानक किंवा तीव्र भूक लागण्याचे प्रमाण कमी होते.
• नैसर्गिक डीटॉक्स सारखे काम करते, वजन वाढवणारे टॉक्सिन्स बाहेर काढते.
• पचन क्रिया सुधारण्यासाठी सकाळी उठल्यावर लिंबाचा रस आणि मधाबरोबर सेवन केल्यास उत्तम चव लागते.

कलोंजीच्या बियांचे योग्य प्रमाण

कलोंजीच्या बियांच्या फायदे अनुभवण्यासाठी तुम्ही या बिया जास्त प्रमाणात घेणे गरजेचे नाही. सामान्यतः रोज 1-2 चमचे कच्च्या बिया उपाशी पोटी किंवा कोमट पाणी किंवा मधासोबत घेणे योग्य प्रमाण सांगितले जाते. तुम्ही या बिया दह्यामध्ये, स्मूदीज, किंवा तुमच्या जेवणातील पदार्थांमध्ये वरून पेरून देखील सेवन करू शकता.

जर तुम्ही कलोंजीच्या बियांचे तेल वापरण्याचा विचार करत असाल, काही थेंब ते एक चमचा पोटातून घेणे पर्याप्त प्रमाण सांगितले जाते. विशेषतः जर तुम्ही वनौषधी नव्याने घेण्यास सुरुवात केली असेल तर थोड्या थोड्या प्रमाणात घ्यायला सुरुवात करा आणि तुमचे शरीर कशाप्रकारे प्रतिसाद देते याचे निरीक्षण करा.

कलोंजीच्या बियांचे दुष्परिणाम आणि खबरदारी

कलोंजीच्या बिया साधारणपणे बऱ्याच लोकांसाठी सुरक्षित पर्याय आहे, पण अन्य उपायांसारखेच, या बिया देखील जाणीवपूर्वक वापरायला हव्यात.

• विशेषतः डायबेटीजच्या औषधांसोबत घेतल्याने रक्तातील साखर कमी होऊ शकते, त्यामुळे रक्तातील साखरेच्या पातळीचे काळजीपूर्वक निरीक्षण करा.
• काही संवेदनशील व्यक्तींमध्ये चट्टे उठणे किंवा सूज येणे यासारखी एलर्जीची लक्षणे दिसू शकतात, त्यामुळे शरीरावर लावणार असाल तर नेहमी पॅच टेस्ट करून बघा.
• गरोदरपणात जास्त प्रमाणात घेणे योग्य नाही, कारण यामुळे गर्भाशयाचे आकुंचन वाढू शकते.
• काही औषधे म्हणजे जसे की रक्त पातळ होण्यासाठी घेतली जाणारी औषधे, आधीपासून घेत असताना या बियांचे सेवन केल्याने आधीच्या औषधांच्या कार्यामध्ये व्यत्यय येऊ शकतो, त्यामुळे इतर औषधे सुरू असताना या बियांचे सेवन करण्याआधी तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घेणे गरजेचे आहे.
• या बिया व्यवस्थित ठिकाणी ठेवल्या पाहिजेत जेणेकरून त्यातील गुणधर्म टिकून राहतील - या बिया एखाद्या थंड आणि अंधाऱ्याा ठिकाणी ठेवा.

कलोंजीच्या बिया वापरुन केले जाणारे घरगुती उपचार

तुमच्या दैनंदिन आयुष्यात कलोंजीच्या बियांचा समावेश करणे सोपे आणि प्रभावी असू शकते. घरच्याघरी या बिया वापरण्यासाठी काही सोपे मार्ग खाली देत आहोत:

• केस गळणे थांबवण्यासाठी: कलोंजीच्या बियांचे तेल खोबरेल तेलासोबत एकत्र करून, आठवड्यातून दोनदा स्कॅल्प वर चोळा आणि 3 मिनिटांंनी केस धुवा.
• मुरूमांसाठी: कलोंजीच्या बिया बारीक करून त्यात मध घाला आणि आठवड्यातून दोनदा चेहऱ्यावर मास्क सारखे लावा.
• घसा खवखवत असल्यास: कलोंजीच्या बिया पाण्यात उकळून घ्या मग गाळून घ्या आणि या मिश्रणाच्या दिवसातून दोनदा गुळण्या करा.
• पचनासंबंधी समस्या: जेवणाआधी एक चमचा कलोंजीच्या बिया आणि मध एकत्र करून याचे सेवन करा.
• वजन कमी करण्यासाठी: लिंबाचा रस, कोमट पाणी, मध आणि एक चिमूट कलोंजीच्या बियांची पूड घालून या मिश्रणाचे उपाशी पोटी सेवन करा.

कलोंजीच्या बिया विरुद्ध काळ्या बिया विरुद्ध जिरे - यामध्ये काय फरक आहे?

या एकसारख्या दिसणाऱ्या बियांमध्ये गोंधळ उडणे अगदी साहजिक आहे. यातील फरक समजण्यासाठी खाली काही फरक देत आहोत:

निष्कर्ष

कलोंजीच्या बिया तुमच्या आरोग्याला पूरक असणारा एक नैसर्गिक पर्याय आहे, पचन आणि प्रतिकारशक्ति सुधारण्यापासून ते त्वचा आणि केसांचे सौन्दर्य वाढवण्यापर्यन्तचे फायदे आपल्याला या बियांपासून मिळतात. योग्य पद्धतीने वापर केला तर या बिया तुमच्या आरोग्याच्या दिनचर्येमध्ये सुरक्षित आणि प्रभावी पर्याय ठरू शकतात.

पण कोणताही नवीन उपचार घेण्याआधी तुमच्या शरीराची गरज समजून घेणे गरजेचे ठरते. त्यासाठी, एका विश्वस्त प्रोव्हायडर कडून हेल्थ-चेकअप करून घेण्याचा विचार नक्की करा. मेट्रोपोलिस हेल्थकेअर, याच्या विश्वस्त निदान आणि घरी येऊन नमूना घेण्याच्या सेवेमुळे तुम्हाला तुमच्या आरोग्याबद्दल माहिती ठेवणे सोपे होते - ज्यामुळे तुम्हाला प्रत्येक निर्णय स्मार्टपणे आणि सुरक्षितपणे घेण्यामध्ये मदत होते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

वजन कमी करण्यामध्ये कलोंजीच्या बिया मदत करू शकतात का?

होय, योग्य आहाराचा भाग म्हणून सेवन केल्याने पचन क्रिया सुधारून, भूक कमी करून, आणि चरबीचे पचन करून या बिया वजन कमी करण्यामध्ये मदत करू शकतात. 

रोज सेवन करण्यासाठी या बिया सुरक्षित आहेत का?

होय, पण थोड्या प्रमाणात. रोज या बियांचे सेवन सामान्यतः सुरक्षित असते, पण विशेषतः जर तुम्ही इतर औषधे घेत असाल तर सर्वात आधी नेहमी तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

कलोंजीच्या बियांमुळे केस पुन्हा उगवू शकतात का?

केसांच्या मुळांना पोषण देऊन, स्कॅल्पमधील रक्तप्रवाह सुधारून, आणि दाह, जळजळ किंवा वेदना कमी करून या बिया केस पुन्हा उगवू शकतात. पण हे परिणाम प्रत्येक व्यक्तिसाठी वेगळे असू शकतात.

कलोंजीच्या बियांमुळे पांढरे झालेले केस पुन्हा काळे होऊ शकतात का?         

काही जणांचा विश्वास आहे की कलोंजीच्या बिया त्यातील अँटीऑक्सिडंट्स मुळे केस पांढरे होणे कमी करतात, पण पांढरे झालेले केस पूर्णपणे काळे झाल्याचे काहीच वैज्ञानिक पुरावे अद्याप समोर आलेले आहेत.

या बियांचे फायदे दिसायला लागण्यासाठी किती वेळ द्यावा लागतो?

2-4 आठवड्यांमध्ये तुम्हाला सौम्य फायदे दिसू लागतील, पण काही महीने सतत या बियांचे सेवा केल्यानंतरच आरोग्यातील लक्षणीय बदल दिसू शकतील.